Müteselsil Borçluluk Nedir? Bir Genç Yetişkinin Gözünden
Bir sabah, kahvemi içerken telefonum çaldı. Arayan eski bir dostumdu. “Abi, borçlar yüzünden kafamı toplamakta zorlanıyorum, biliyor musun?” dedi. Ben de ona, ekonomik olarak kendini zor durumda hissettiği için üzülüp üzülmediğini sordum. O an, gözlerimin önünde büyüyen bu cümlenin benim de hayatımı etkilemiş olduğunu fark ettim. Borçlar, sadece ödeme zamanında düğüm olmuyor. Bir borcun altına imza atarken, aslında uzun vadede seni nasıl etkileyebileceğini bilmek çok önemli.
Borçlar Arasında Müteselsil Borçluluk
Bundan yıllar önce, üniversitede ekonomi derslerindeyken “müteselsil borçluluk” kavramını ilk öğrendiğimde, gerçekten ne olduğunu anlamakta zorlanmıştım. Herkes borçlar arasında bazı terimlerle konuşurken, bu terim sanki başka bir dünyadan geliyordu. Ama zamanla fark ettim ki, aslında hepimizin hayatında bir noktada karşılaştığı, ama çok da farkında olmadığı bir kavram.
Müteselsil borçluluk, kısaca borçlu kişilerin bir borcu, birbirleriyle olan ilişkileri gereği, tamamlayıcı şekilde üstlenmeleri anlamına geliyor. Yani, bir borcu ödemekle sorumlu olan kişi ya da kişiler, borcun tamamını yerine getirmek zorunda kalabiliyor.
Bir örnekle daha netleştiğini hayal ediyorum:
Birkaç yıl önce, bir arkadaşım ortaklaşa bir iş kurmaya karar verdi. Bankaya gittiler, kredilerini aldılar. Ancak işler pek yolunda gitmedi, borçlar birikti ve banka, ödeme yapmayan her ikisine de aynı anda ödeme yapılması gerektiğini söyledi. İşte burada müteselsil borçluluk devreye giriyor. Banka, borçları iki kişiye de aynı anda ödetmek için her iki tarafı da sorumlu tutuyordu.
Müteselsil Borçluluk ve Hayatımıza Etkisi
Günümüzde, özellikle gençler arasında yapılan ortaklıklar ve alınan kredilerde müteselsil borçluluğun nasıl bir sonuç doğurabileceği üzerine pek çok senaryo var. Bu konuyu daha çok genç girişimciler ya da iş hayatına yeni atılanlar gözlemliyor. Benim gözlemlediğim kadarıyla, iş kurma hayaliyle yola çıkıp, borç yüküyle geri dönen çok fazla insan var.
Böyle bir durumla karşılaşmak, aslında sadece parasal anlamda değil, psikolojik anlamda da oldukça zorlayıcı. İşin içine müteselsil borçluluk girince, ister istemez bir sorumluluk yükü de oluşuyor. Çünkü borcun sadece senin değil, bir başkasının da sorumluluğunda olduğunu bilmek, düşüncelerini karmaşıklaştırabiliyor.
Gerçek Bir Örnek: Borçlar Arasında Kırılma Noktası
Bir gün akşamüstü, bankada çalışan eski bir arkadaşım ile tesadüfen karşılaştım. Konuşmaya başladık ve aradan yıllar geçmesine rağmen hala müteselsil borçlulukla ilgili anılarının taze olduğunu söyledi. Bir zamanlar, o da bir kredinin ortak borçlusu olmuş. Hatta o gün, borçları ödemekte zorluk çeken bir arkadaşına, müteselsil borçluluğun anlamını anlatırken kendini bulmuş.
Dediğine göre, bankanın yaklaşımlarının ne kadar sert olabileceğini görmüş. Eğer bir ortak borçlu ödemezse, diğeri neredeyse hiç düşünmeden borcu tek başına üstlenmek zorunda kalıyor. Birçok kişi, başta borcun çok büyük görünmediğini düşünse de zamanla faizler ve ek masraflarla birlikte borç, katlanarak büyüyebiliyor.
İşte bu tür bir durumda, müteselsil borçluluk, yalnızca iki kişi arasında kalmaz. Bazen aileler de, özellikle kefil olduklarında ya da ortak borçluluk söz konusu olduğunda bu sorumluluğu devralabiliyor. İstatistiklere göre, 2020 yılının sonunda Türkiye’de tüketici kredisi borcu bulunan hanelerin yüzde 25’inden fazlası, ortak borçluluk ilişkileriyle karşı karşıya kalmıştı. Bu da demek oluyor ki, neredeyse her dört evden birinde müteselsil borçluluk mevcut.
İş Dünyasında ve Sosyal Hayatımızda Müteselsil Borçluluğun Yeri
Özellikle iş hayatında bir ortaklık kurarken, sözleşmelerin çok dikkatli yapılması gerektiğini vurgulamak önemli. Girişimciler, başlangıçta işlerini büyütmek ve finansman sağlamak için borç alabiliyorlar, ancak müteselsil borçluluğun gerekliliklerini anlamadan hareket etmek, sıkıntı yaratabiliyor.
Yine de, hayat her zaman işler gibi gitmiyor. Zaten çoğu insan, kredi aldığında ilk başta bu sorumlulukların farkında olmuyor. Birçok borçlu, “Daha sonra hallederim” diye düşünüyor. Ama müteselsil borçluluk, “sonra” demenin çok fazla işe yaramayacağı bir durum.
Sonuç olarak…
Müteselsil borçluluk, aslında çok fazla kişinin yaşamında yer etmiş bir konu ama farkında olmadan. Genç girişimciler ve borçlarını ortaklaşa üstlenenler için daha belirgin hale geliyor. Ama, borçların her zaman tek başına ödenmeyeceğini, birinin ödemezse diğerinin sorumluluğu alacağı gerçeğini unutmamak gerekir.
Ekonomik hayatta güçlü olmak, bu tür karmaşık durumların da farkında olmakla başlar. Borçlar arasındaki sorumluluklar, hayatın içinde sürekli yer edinen bir sorun olabilir. Bu yüzden borç alırken dikkatli olmak, ortaklık kurarken doğru anlaşmalar yapmak çok önemli.